ویسی داغ
پژوهشگر دانشگاه عبری اورشلیم
نخستین کنگرۀ مشترک کوردی ـ یهودی در تاریخ، در آلمان برگزار میشود تا همکاری علیه یهودستیزی و دشمنی با کوردها را در آلمان، اروپا، خاورمیانه و فراتر از آن تقویت کند!
افزایش چشمگیر یهودستیزی و نژادپرستی ضدکوردی ـ بهویژه پس از حملات وحشیانۀ داعش در سال ۲۰۱۴ علیه کوردها و ایزدیها در عراق و سوریه، و همچنین حملات حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ ـ از مرزهای خاورمیانه فراتر رفته است. این نفرت وارد زندگی روزمرۀ جوامع دیاسپورای یهودی و کوردی در اروپا، بهویژه در آلمان شده است؛ جایی که هر دو جامعه در جامعۀ آلمانی ادغام شده و در دموکراسی آن مشارکت کردهاند. این موج دشمنی موجب اشکال فوری و مهمی از همبستگی یهودی ـ کوردی گردیده است.
یهودیان و کوردها، دو ملت بومی خاورمیانه، تاریخی طولانی از آوارگی، آزار و مقاومت را تجربه کردهاند. دهههاست که آنان با گفتارهای خصمانه، سیاستهای تبعیضآمیز و خشونت فیزیکی روبهرو هستند؛ خشونتی که از سوی رژیمهای اقتدارگرایی چون آنکارا، تهران و دمشق بر آنان تحمیل میشود ـ رژیمهایی که حق بنیادین آنان برای صلح و تعیین سرنوشت را انکار میکنند. پژواک این تهدیدها همچنین در دیاسپورای اروپایی آنان احساس میشود ـ از جمله در آلمان، که میزبان حدود ۱.۸ میلیون کورد و تقریباً ۱۳۰ هزار یهودی است. نشانههای این تهدیدها را میتوان در شعارهای یهودستیزانه و ضدکوردی دید که در تظاهرات عمومی، رسانههای اجتماعی و حتی در حملات خشونتآمیز تکرار میشوند. نکتۀ هشداردهنده این است که بسیاری از این خصومتها نه تنها از سوی افراطگرایان راست بلکه همچنین از بخشهایی از جوامع مهاجر ـ بهویژه مهاجران سوری و ترکیهای ـ سر میزنند که ایدئولوژیهای فرقهگرایانه سرزمینهای مادری خود را به اروپا منتقل کردهاند.
در چنین زمینهای، دو سازمان برجستۀ جامعۀ مدنی در آلمان ـ انجمن کوردی آلمان (KGD) و ابتکار ارزشها: مواضع یهودی ـ آلمانی ـ آغاز به سازماندهی نخستین کنگرۀ مشترک کوردی ـ یهودی کردهاند. این رویداد تاریخی برای ۷ سپتامبر ۲۰۲۵ برنامهریزی شده و گروهی متنوع از دانشگاهیان، هنرمندان، فعالان، سیاستگذاران و رهبران جامعۀ کوردی و یهودی را گرد هم خواهد آورد تا به چالشهای مشترک پرداخته و راهبردهای مشترک را بررسی کنند. از سخنرانان اصلی میتوان به کریستوف د فریس، معاون پارلمانی وزیر کشور فدرال، بههمراه چندین عضو بوندستاگ و نمایندگان نهادهای یهودی، کوردی و آلمانی اشاره کرد. اعضای هر دو جامعه از این ابتکار استقبال کرده و ثبتنامها بهقدری زیاد بوده که ظرفیت سالن پر شده و لیست انتظار طولانی شکل گرفته است. این استقبال گسترده نشاندهندۀ میل عمیق به ارتباط، اتحاد و همکاری است. در پاسخ قابل پیشبینی، رسانههای ترکیهای از هماکنون برگزارکنندگان کنگره را «دشمنان ترکیه» نامیده و از دولت ترکیه خواستهاند آن را زیر نظر بگیرد.
هدف نخستین کنگرۀ کوردی ـ یهودی چندوجهی است. این کنگره نهتنها میخواهد بستری برای گفتوگو فراهم کند بلکه در پی ایجاد یک اتحاد پایدار بر اساس ارزشها، تاریخها و آرمانهای سیاسی مشترک است. همچنین قصد دارد با عادیسازی نگرانکنندۀ یهودستیزی و نژادپرستی ضدکوردی و نیز گسترش ایدئولوژیهای اسلامگرایانه و فوقملیگرایانه ـ بهویژه آنهایی که از ترکیه، عراق، ایران و سوریه صادر میشوند ـ مقابله کند. افزون بر این، توجه را به نیاز مبرم همبستگی میان دو جامعهای جلب خواهد کرد که بارها هدف حملات سازمانیافته بودهاند.
ریشههای همبستگی کوردی ـ یهودی بسیار فراتر از رنج مشترک است و نزدیک به ۲۸۰۰ سال پیش آغاز میشود. پس از تبعید جمعیت یهودی از اسرائیل بهدست امپراتوری آشور حدود ۸۰۰ پیش از میلاد، یهودیان و کوردها در بخشهای مختلف خاورمیانه ـ بهویژه در کوردستان ـ همزیستی داشتهاند. اسناد تاریخی، روایتهای شفاهی و آثار فرهنگی بیشماری گواه همزیستی مسالمتآمیز و احترام متقابل میان این دو ملت است. یهودیانی که پیش از نیمۀ قرن بیستم در مناطق کوردنشین زندگی میکردند بارها از تحمل و گرمی همسایگان کورد خود یاد کردهاند ـ خاطراتی که هنوز در روایتهای یهودیان کورد ساکن اسرائیل پژواک دارد. هر دو ملت بارها قربانی پوگرومها و نسلکشیها شدهاند ـ چه در دوران عثمانی، چه زیر سلطۀ رژیمهای بعثی یا در حملات تروریسم اسلامگرا. تاریخ آنها پر از آوارگیهای گسترده، نابودی میراث فرهنگی و تهدید مداوم نابودی بوده است. بااینحال، همین تجربیات هویت، تابآوری و وضوح اخلاقی عمیقی ایجاد کرده که ایستادگی در برابر آزار و ستم را الزامی میکند.
امروز این تهدیدها همچنان وجود دارند و به شبکهای از حملات هماهنگ ـ ایدئولوژیک، نظامی و دیجیتال ـ تکامل یافتهاند که توسط رژیمها و گروههای افراطی انجام میشود و هر دو ملت یهود و کورد را دشمنان موجودیتی خود میدانند. گروههای رادیکال سنی اسلامگرا، ازجمله داعش، شاخههای القاعده و حماس، آشکارا یهودیان و کوردها را با نیت نسلکشی هدف گرفتهاند. کمپین داعش علیه ایزدیهای کورد در شنگال که از ۲۰۱۳ آغاز شد، به کشتارهای جمعی و ربودن بیش از ۳۰۰۰ زن و دختر ایزدی انجامید که بسیاری از آنان به بردگی جنسی فروخته شدند. بهطور مشابه، حملۀ حماس به اسرائیل در اکتبر ۲۰۲۳ که به قتل بیش از ۱۲۵۰ غیرنظامی و گروگانگیری صدها نفر انجامید، با شور و نیت نسلکشی صورت گرفت. این اعمال وحشیانه جدا از هم نیستند بلکه بخشی از ایدئولوژی وسیعتر اسلامگرایی هستند که در پی پاکسازی مذهبی و قومی منطقهاند. پشت این گروههای تروریستی دولتهای حامی وجود دارند. آنکارا و دمشق نقش کلیدی در تأمین مالی، آموزش و بهکارگیری میلیشیاهای جهادی برای مقاصد سیاسی داشتهاند. روشن است که ترکیه از جناحهایی در ارتش آزاد سوریه حمایت میکند که بسیاری از آنها مرتکب جنایات مستند علیه کوردها، علویها و دیگر اقلیتها شدهاند. در مارس ۲۰۲۵، رژیم جولانی در دمشق ـ که از سالها درگیری فرقهای جسورتر شده بود ـ کمپینهای پاکسازی قومی علیه جوامع علوی و دروزی به راه انداخت. هزاران غیرنظامی بهطور عمدی کشته شدند، غالباً بهدست جهادیهایی که گفته میشود در ترکیه آموزش دیده و با خودروهای نظامی ترکیهای جابهجا شده بودند.
رئیسجمهور ترکیه، رجب طیب اردوغان، همراه با مقاماتی چون حقان فیدان و نعمان کورتولموش، بارها در سخنرانیهای عمومی به گفتارهای یهودستیزانه و ضدکوردی متوسل شدهاند. این اظهارات که اغلب در پوشش زبان ملیگرایانه یا پاناسلامی بیان میشوند، ادعاهای کوردی را با «پروژۀ صهیونیستی» برابر دانسته و مبنای ایدئولوژیک برای خشونت فراهم میکنند. دولت اردوغان بهطور فعال در پی عادیسازی روابط با حماس بوده و همزمان گروههای کوردی در سوریه را تحت عنوان «امنیت ملی» هدف قرار میدهد. این سیاستها نهتنها منطقه را بیثبات میکند بلکه به اروپا نیز سرایت کرده است، جایی که چنین گفتارهایی در میان هواداران این رژیمها در جوامع مهاجر پژواک دارد. در آلمان، گزارشهای نگرانکنندهای از مهاجران سوری و ترکیهای منتشر شده که در تظاهرات شعارهایی در ستایش خشونت علیه کوردها، دروزیها و یهودیان سر دادهاند. نکتۀ هشداردهنده این است که بسیاری از این افراد خود از خشونت اقتدارگرایانه گریخته بودند اما اکنون ایدئولوژیهای فرقهای سرزمین مادری خود را بازتولید میکنند. این پدیده چالش جدیای برای جامعۀ آلمان و تعهد آن به کثرتگرایی، مدارا و ارزشهای دموکراتیک است.
کنگرۀ کوردی ـ یهودی بیش از یک گردهمایی نمادین است؛ این رویداد گامی عملی و راهبردی برای ساختن اتحادی پایدار در برابر این تهدیدهاست. برگزارکنندگان این کنگره را آغازی برای یک جنبش وسیعتر میدانند که هدف آن متحد ساختن جوامع کوردی و یهودی نهتنها در آلمان بلکه در سراسر اروپا و آمریکای شمالی ـ و چه بسا خاورمیانه ـ است. با تقویت شبکههای همبستگی، کنشگری و تبادل فرهنگی، آنان امید دارند با افراطگرایی فزاینده مقابله کرده و بر گفتمان عمومی و سیاستگذاری اثرگذار باشند. دیاسپورای کوردی و یهودی در جایگاهی ممتاز برای تبدیل شدن به متحدان قدرتمند قرار دارند. تلاقیهای مهمی در تاریخ آنان وجود دارد و تلاش مشترک برای آیندههایشان میتواند الگویی برای همکاری فراملی در جهانی بهطور فزاینده تکهتکه شده باشد. هرچند کنگره در برلین نخستین در نوع خود است، اما نباید آخرین باشد. بنابراین برگزارکنندگان ممکن است کنگرۀ تاریخی خود را فرصتی بدانند تا هیئتهای مشترکی تشکیل دهند که به نهادهای سیاسی و مدنی در اقلیم کوردستان عراق، منطقۀ کوردی سوریه (روژاوا) و دولت اسرائیل سفر کنند. این هیئتها میتوانند صدای جامعۀ مدنی را تقویت کنند، ابتکارات مردمی برای صلح را برجسته سازند و سیاستگذاران کورد و اسرائیلی را تشویق کنند مواضع قاطعتری در برابر یهودستیزی و خصومتهای ضدکوردی اتخاذ کنند، در عین حال که آنان را به تحقق احساسات مثبت مشترک میان دو ملت برای استوار ساختن یک اتحاد در خاورمیانه و فراتر از آن ترغیب مینمایند.
دربارۀ نویسنده
نویسنده پژوهشگر در دپارتمان روابط بینالملل دانشگاه عبری اورشلیم است.
هوش مصنوعی کوردناسیون
