گزارشی رسمی، مستند و زمانبندیشده از تحولات از آغاز موج اخیر اعتراضات (۲۸ دسامبر ۲۰۲۵) تا امروز (۹ ژانویه ۲۰۲۶)
این گزارش، علاوه بر بهرهگیری از دادههای منتشرشده توسط نهادهای حقوقبشری و رسانههای بینالمللی، بهطور ویژه بر گزارشهای میدانی و خبری کوردناسیون (وبسایت جنبش استقلالطلبان کوردستان) تکیه دارد؛ بهخصوص در ارتباط با کوردستان، بلوچستان، الاحواز و نیز شهرهای فارسنشین که در این دوره شاهد اعتراض، اعتصاب و سرکوب بودهاند.
۱) خلاصه اجرایی
۱) موج اخیر اعتراضات از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ با محوریت بحران معیشتی، تورم و سقوط ارزش پول ملی آغاز شد و ظرف چند روز به اعتراضات سراسری با ماهیت سیاسی تبدیل گردید.
۲) واکنش حکومت در اغلب مناطق، سرکوب خشن و امنیتیسازی گسترده بوده است؛ از جمله: شلیک مستقیم و استفاده از قوه قهریه، شلیک ساچمهای، گاز اشکآور، ضربوجرح، یورش شبانه به منازل، بازداشتهای گسترده، ارعاب خانوادهها و تهدید به سکوت.
۳) بهدلیل قطع یا محدودسازی اینترنت و فضای امنیتی، آمار دقیق بهصورت یکپارچه قابل راستیآزمایی مستقل نیست؛ با این حال، بر اساس تجمیع گزارشها تا امروز دهها کشته (در برخی برآوردها حدود ۴۲ تا ۴۵ نفر، شامل چند کودک و نوجوان) و بیش از ۲٬۲۰۰ بازداشت گزارش شده است.
۴) گزارشهای میدانی کوردناسیون نشان میدهد الگوی سرکوب در مناطق ملتهای غیرفارس—بهویژه کوردستان، بلوچستان و الاحواز—در بسیاری موارد شدیدتر، خشونتبارتر و همراه با بازداشتهای فلهای بوده است.
۵) این وضعیت یک بحران صرفاً داخلی نیست؛ استمرار سرکوب، قطع ارتباطات، افزایش تلفات و گستره بازداشتها، پیامد مستقیم بر ثبات منطقهای و اصول بنیادین حقوق بشر دارد و نیازمند واکنش مسئولانه و مؤثر جامعه بینالمللی است.
۲) روششناسی، منابع و محدودیتهای راستیآزمایی
بهسبب اختلال/قطع گسترده اینترنت، تهدید رسانهای، بازداشتها، فضای پلیسی و فشار امنیتی، دسترسی آزاد به اطلاعات در بسیاری از شهرها محدود شده و امکان راستیآزمایی مستقل کاهش یافته است. بنابراین:
- بخشهای مربوط به کوردستان، بلوچستان و الاحواز و نیز برخی شهرهای غرب و شمالغرب، عمدتاً بر پایه گزارشهای میدانی کوردناسیون، شهادتهای محلی، ارتباط با شبکههای اجتماعی-خانوادگی، و پایشهای منطقهای تنظیم شده است.
- آمار کلان کشتهها و بازداشتها بر پایه تجمیع چندمنبعی از گزارشهای حقوقبشری، روایتهای میدانی، دادههای منتشرشده در رسانههای معتبر و پایشهای ارتباطی (از جمله گزارشهای مربوط به خاموشی اینترنت) ارائه میشود و با احتیاط و ذکر عدم قطعیت بیان میگردد.
۳) زمینه و ماهیت اعتراضات: از مطالبات اقتصادی تا اعتراض ساختاری
بر پایه روندهای ثبتشده در روزهای نخست، اعتراضات با مطالبات اقتصادی و معیشتی آغاز شد: افزایش شدید قیمتها، کاهش قدرت خرید، تورم مزمن و سقوط ارزش پول ملی. با این حال، طی مدت کوتاهی در بسیاری از شهرها، اعتراضات از سطح معیشت عبور کرده و به اعتراض سیاسی علیه ساختار حاکم تبدیل شد؛ بهگونهای که شعارها و کنشها به سمت رد کلیت وضعیت موجود، اعتراض به سرکوب، و مطالبه تغییر سیاسی گسترش یافت.
کوردناسیون همزمان گزارش داده است که اعتصابها—بهویژه در مناطق کوردستان و بخشهایی از غرب کشور—نقش کلیدی در تداوم موج و تبدیل آن به بحران سراسری داشته است.
۴) گستره جغرافیایی و شکلهای کنش اعتراضی
در این دوره، کنشهای اعتراضی در قالبهای زیر مشاهده شده است:
- اعتراضات خیابانی و تجمعات شبانه در محلهها و مراکز شهری
- اعتصاب بازار و تعطیلی صنوف (بهویژه در تهران و سپس در برخی شهرهای غرب و کوردستان)
- حضور دانشجویان و جوانان در میدانهای شهری و محوطههای دانشگاهی
- گسترش اعتراض به شهرهای کوچک و متوسط که نشاندهنده عمق نارضایتی اجتماعی است
کوردناسیون گزارش کرده است که در بسیاری مناطق، حکومت برای مهار سازماندهی و جلوگیری از ثبت نقضها، به قطع اینترنت، ایجاد ایستهای بازرسی، بازداشتهای پیشگیرانه و عملیات ارعاب متوسل شده است.
۵) الگوهای سرکوب و نقضهای پرخطر حقوق بشر
۵.۱) خشونت میدانی و استفاده از قوه قهریه
بر اساس گزارشهای میدانی کوردناسیون و دادههای حقوقبشری:
- ضربوجرح گسترده، شلیک ساچمهای، استفاده از گاز اشکآور و در مواردی شلیک مستقیم گزارش شده است.
- یورش شبانه به منازل و بازداشت در ساعات پایانی شب بهصورت الگوی تکرارشونده مشاهده شده است.
- فشار امنیتی بر خانوادهها برای سکوت، خودداری از اطلاعرسانی و عدم برگزاری مراسمها گزارش شده است.
۵.۲) بازداشتهای فلهای و فشار قضایی-امنیتی
- بازداشتها طیف متنوعی را در بر گرفته است: معترضان خیابانی، فعالان محلی، دانشجویان، جوانان، بازاریان و شهروندان عادی.
- گزارشهایی از انتقال بازداشتشدگان به مراکز امنیتی، بازجوییهای فشرده، محرومیت از دسترسی کافی به وکیل، و فشار برای اعترافگیری یا تعهد اجباری حکایت دارد.
۵.۳) قطع اینترنت و سرکوب ارتباطات
در مقاطع کلیدی موج، اینترنت در تهران و سپس در سطحی گستردهتر قطع یا بهشدت محدود شده است. پیامدهای این اقدام:
- تضعیف اطلاعرسانی مستقل و افزایش ابهام درباره شمار قربانیان
- افزایش خطر برای مجروحان (محدود شدن دسترسی خانوادهها به کمکرسانی و اطلاعرسانی درمانی)
- دشوارتر شدن ثبت و راستیآزمایی نقضها و ایجاد مصونیت عملی برای عاملان سرکوب
از منظر حقوق بشر، محدودسازی ارتباطات در شرایط بحران میتواند به تشدید خشونت و افزایش تلفات منتهی شود.
۶) گزارشهای منطقهای کوردناسیون: تمرکز بر کوردستان، بلوچستان و الاحواز
۶.۱) (سنندج، سقز، مهاباد، مریوان و…)
کوردستان یکی از محورهای اصلی و مستمر اعتراضات بوده است. بر اساس گزارشهای میدانی کوردناسیون:
- تجمعات با مشارکت گسترده و شعارهای صریح ادامه یافته است.
- روشهای سرکوب شامل ساچمه، گاز اشکآور، یورش به منازل، بازداشت فعالان و فشار سیستماتیک بر خانوادهها بوده است.
- مواردی از کشتهشدن معترضان (از جمله نوجوانان)، مجروحیتهای شدید و بازداشتهای گسترده در نقاط مختلف ثبت شده است.
- فضای امنیتی در بسیاری از شهرها نظامیشده توصیف میشود و حضور نیروهای امنیتی در ورودیها/خروجیها و مراکز شهر افزایش یافته است.
۶.۲) کرماشان
- کرماشان از نخستین کانونهای فعال اعتراضات در غرب کشور بوده و تجمعها با حضور جوانان و بازاریان شکل گرفته است.
- واکنش حکومت شامل استقرار سنگین، گاز اشکآور، ضربوجرح و در مواردی شلیک مستقیم بوده است.
- موج بازداشتها—بهویژه در محلهها و مناطق حاشیهای—قابل توجه گزارش شده است.
۶.۳) ایلام و ملکشاهی
- در ایلام و بهویژه ملکشاهی، مواردی از تیراندازی مستقیم و کشتهشدن معترضان گزارش شده است.
- اینترنت در مقاطع مختلف قطع یا محدود بوده و کنترل مسیرهای تردد افزایش یافته است.
- فشار امنیتی بر خانوادهها برای عدم اطلاعرسانی و عدم رسانهای کردن نام قربانیان گزارش شده است.
۶.۴) لرستان (کوهدشت و ازنا)
- کوهدشت از خشنترین نقاط سرکوب بوده و تیراندازی مستقیم و کشته/زخمی شدن معترضان گزارش شده است.
- در ازنا نیز حکومت با قطع اینترنت محلی، ایجاد ایستهای بازرسی و بازداشتهای شبانه تلاش کرده اعتراضات را مهار کند.
۶.۵) آبدانان
- اعتراضات با مشارکت جوانان و خانوادهها برگزار شده است.
- برخورد نیروهای امنیتی شامل شلیک ساچمهای، ضربوجرح شدید و بازداشتهای شبانه بوده و چندین کشته و مجروح گزارش شده است.
۶.۶) چهارمحال و بختیاری
- در شهرکرد و اطراف، تجمعات پیوسته بوده و نیروهای امنیتی با یورش، ساچمه و بازداشتهای گسترده واکنش نشان دادهاند.
- گزارشهایی از تلفات، مجروحان متعدد و فضای امنیتی شدید ثبت شده است.
۶.۷) بلوچستان
- اعتراضات با وجود فشار امنیتی استمرار داشته و الگوی سرکوب غالباً شدید و مبتنی بر فضای نظامی-امنیتی گزارش شده است.
- بازداشتهای گسترده، تهدید خانوادهها و محدودسازی اطلاعرسانی در بخشهایی از استان ثبت شده است.
- بهدلیل محدودیت ارتباطات، ارائه آمار تفکیکی دقیق برای هر شهر نیازمند دسترسی بیشتر است؛ با این حال، کوردناسیون وقوع سرکوب شدید و بازداشتهای فلهای را تأیید میکند.
۶.۸) الاحواز
- در الاحواز نیز تجمعات و اعتراضات گزارش شده و واکنش امنیتی با شدت بالا همراه بوده است.
- الگوی برخورد شامل بازداشت، ارعاب، محدودسازی اطلاعرسانی و فشار سیستماتیک بوده و نگرانی جدی نسبت به سرکوب ملت عرب الاحواز وجود دارد.
۷) شهرهای فارسنشین و مراکز بزرگ
کوردناسیون و سایر گزارشهای منتشرشده نشان میدهد:
- تهران کانون آغازین موج بوده و بازارها و خیابانها شاهد تجمعات، برخوردهای امنیتی و سپس تشدید محدودیتهای ارتباطی بودهاند.
- در اصفهان، شیراز، مشهد، قم و چندین شهر دیگر نیز اعتراضات خیابانی و موج بازداشتها گزارش شده است.
- حکومت در شهرهای بزرگ علاوه بر سرکوب میدانی، به کنترل شدید رسانهای، امنیتیسازی فضا و محدودسازی ارتباطات روی آورده است.
۸) آمار تجمیعی کشتهها، مجروحان و بازداشتشدگان (تا ۹ ژانویه ۲۰۲۶)
با وجود نبود آمار رسمی شفاف و دشواری راستیآزمایی مستقل، جمعبندی منابع مختلف نشان میدهد:
- کشتهشدگان: حداقل ۴۲ تا ۴۵ نفر در برخی برآوردها (شامل چند کودک و نوجوان)
- مجروحان: آمار رسمی منتشر نشده؛ اما گزارشها از دهها تا صدها مجروح (ساچمه، گلوله پلاستیکی، ضربوجرح شدید) حکایت دارد
- بازداشتشدگان: بیش از ۲٬۲۰۰ نفر (در برخی گزارشها بیش از ۲٬۰۰۰ تا ۲٬۲۷۰ نفر)
تأکید میشود این ارقام حداقلی/تجمیعی بوده و با تداوم سرکوب و محدودیت ارتباطات، احتمال افزایش آن وجود دارد.
۹) واکنشهای بینالمللی (خلاصه رسمی)
در این دوره، واکنشهای بینالمللی در چند محور اصلی قابل جمعبندی است:
- ابراز نگرانی درباره تلفات انسانی و هشدار نسبت به تشدید خشونت
- تأکید بر حق اعتراض مسالمتآمیز، آزادی بیان و ضرورت خویشتنداری نیروهای امنیتی
- اعتراض به قطع اینترنت و درخواست برای بازگشت ارتباطات و امکان اطلاعرسانی آزاد
- درخواست برای آزادی بازداشتشدگان مرتبط با اعتراضات مسالمتآمیز و لزوم پاسخگویی نسبت به نقضها
با این حال، از دیدگاه ما سطح اقدام عملی و بازدارندگی بینالمللی هنوز با شدت و گستره نقضها تناسب ندارد.
۱۰) بیاعتباری بدیلهای اقتدارگرا و ضرورت رویکرد مبتنی بر حقوق ملتها
در بحبوحه اعتراضات، برخی جریانها میکوشند اعتراضات مردمی را به سود بدیلهای اقتدارگرا مصادره کنند. ما تأکید میکنیم:
- ملتها و مردم این جغرافیا، هم استبداد مذهبی و هم استبداد سلطنتی را تجربه کردهاند و بازگشت به گذشته را راهحل آینده نمیدانند.
- هر پروژهای که منطق تمرکزگرایی، انکار ملتها و بازتولید حاکمیت یکدست را دنبال کند، ادامه همان چرخه استبداد است—حتی اگر با ظاهری متفاوت عرضه شود.
- راهحل پایدار، تنها در چارچوب پلورالیسم واقعی، برابری ملتها و احترام به حق تعیین سرنوشت قابل تصور است.
۱۱) موضع جنبش استقلالطلبان کوردستان
ما بهصراحت اعلام میکنیم که مبارزه ما برای اصلاح یا «دموکراتیزهکردن» حکومت مرکزی نیست. از دیدگاه ما، ایران در کوردستان نقش قدرت مسلط/اشغالگر داشته و هدف ما پایاندادن به این وضعیت و تحقق حق تعیین سرنوشت ملت کورد مطابق اصول شناختهشده حقوق بینالملل و میثاقهای حقوق بشری است.
همزمان، ما بر این باوریم که ملتهای دیگر نیز—از جمله در بلوچستان و الاحواز—حق دارند سرنوشت سیاسی خویش را آزادانه تعیین کنند.
۱۲) درخواستهای مشخص از دولت/نهاد و سازمانهای بینالمللی
درخواست میکنیم:
- سرکوب خشونتبار و استفاده از قوه قهریه مرگبار علیه معترضان را رسماً محکوم کنید؛
- خواستار توقف فوری خشونت و آزادی بازداشتشدگان سیاسی و بازداشتشدگان مرتبط با اعتراضات مسالمتآمیز شوید؛
- از تشکیل و حمایت از تحقیقات مستقل و بینالمللی درباره کشتارها، شکنجه، ناپدیدسازیها و نقضهای گسترده حقوق بشر پشتیبانی کنید؛
- قطع اینترنت و سرکوب ارتباطات را محکوم کرده و بر ضرورت دسترسی آزاد به اطلاعات و ارتباطات تأکید نمایید؛
- از هرگونه مشروعیتبخشی به بدیلهای اقتدارگرا که حقوق ملتها را انکار میکنند پرهیز کنید؛
- حمایت سیاسی و حقوقی خود را از رویکردهای مبتنی بر حق تعیین سرنوشت ملتها و سازوکارهای دموکراتیک و مسالمتآمیز اعلام کنید؛
- سازوکارهای پاسخگویی (از جمله تحریمهای هدفمند حقوقبشری علیه آمران و عاملان سرکوب، و اقدامات حمایتی برای حفاظت از قربانیان و خانوادهها) را بهصورت جدی بررسی کنید.
آنچه امروز در جغرافیای موسوم به ایران میگذرد، بحرانی است که با نقض گسترده حقوق بشر، سرکوب سازمانیافته، بازداشتهای فلهای و قطع ارتباطات، آثار مستقیم بر صلح و ثبات منطقهای دارد. بیتفاوتی در برابر این روند، به تداوم خشونت، افزایش رادیکالیسم ناشی از سرکوب و بیثباتی پایدار دامن خواهد زد.
۹ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۹ دی ۱۴۰۴)
هوش مصنوعی کوردناسیون
