به قلم: آشتیاکو پورکریم، رهبر جنبش استقلالطلبان کوردستان
بازه زمانیِ مستند: ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ تا ۹ ژانویه ۲۰۲۶
مخاطبان: رسانههای بینالمللی و ملی، سازمانهای حقوقبشری جهانی، نهادهای بینالمللی، سفارتخانهها و وزارتخانههای امور خارجه، پارلمانها و نمایندگان منتخب، و افکار عمومی آزادیخواه جهان
مقدمه: این یک «بحران داخلی» نیست
من، آشتیاکو پورکریم، بهعنوان رهبر جنبش استقلالطلبان کوردستان، این یادداشت/نامه را بهمثابه خواست و هشدار فوری از جامعه جهانی منتشر میکنم؛ زیرا آنچه در هفتههای اخیر در جغرافیای موسوم به ایران رخ داده—از آغاز موج تازه اعتراضات در ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵—دیگر صرفاً یک «بحران داخلی» یا «برخورد امنیتی با اعتراضات» نیست.
آنچه شاهد آن هستیم، ترکیبی سازمانیافته از سرکوب دولتی، مجازات جمعی، جنگ اطلاعاتی، قطع سیستماتیک اینترنت و بازداشتهای فلهای است؛ مجموعهای که در برخی مناطق—بهویژه در کوردستان شرقی (روژهلات)—ماهیتی هدفمند و تنبیهی یافته و باید بهدرستی بهعنوان کارزار سازمانیافته علیه جمعیت غیرنظامی در دستور توجه فوری جهان قرار گیرد.
این متن، یک گزارش-نامهٔ جامع و مقالهوار است؛ بهگونهای نوشته شده که هم قابل انتشار عمومی و هم قابل ارسال به نهادهای دیپلماتیک، حقوقبشری و رسانهای باشد.
۱) زمینه و سیر تحولات: از مطالبات معیشتی تا اعتراضات ساختاری
اعتراضات اخیر از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ با محوریت بحران معیشتی، تورم، سقوط ارزش پول ملی و فروپاشی قدرت خرید آغاز شد. اما در مدت کوتاهی، در بسیاری شهرها از سطح مطالبات اقتصادی عبور کرد و به اعتراض سیاسی و ساختاری علیه وضعیت موجود گسترش یافت.
همزمان، اعتصابها—بهویژه در مناطق غربی و کوردستان—بهعنوان شکلی مؤثر از مقاومت مدنی، نقش مهمی در استمرار موج، پیوند خوردن شهرها و افزایش توان جمعی برای اعتراض ایفا کرد.
۲) الگوی پاسخ حکومت: سرکوب خشن، بازداشتهای فلهای و جنگ اطلاعاتی
بر پایه گزارشهای میدانی و تجمیع دادههای حقوقبشری و رسانهای، پاسخ حکومت در اغلب مناطق با مؤلفههای زیر همراه بوده است:
الف) خشونت میدانی و استفاده از قوه قهریه
گزارشهای متعدد از استفاده از گاز اشکآور، ضربوجرح، شلیک ساچمهای و در مواردی شلیک مستقیم حکایت دارد. یورشهای شبانه به منازل و بازداشت در ساعات پایانی شب بهعنوان یک الگوی تکرارشونده گزارش شده است. همچنین فشار امنیتی بر خانوادهها برای سکوت، عدم اطلاعرسانی و جلوگیری از برگزاری مراسمها و گردهماییها بهطور گسترده گزارش شده است.
ب) بازداشتهای فلهای و فشار قضایی–امنیتی
بازداشتها طیف گستردهای را شامل شده است: معترضان خیابانی، فعالان محلی، دانشجویان و جوانان، بازاریان و شهروندان عادی. گزارشهایی از انتقال بازداشتشدگان به مراکز امنیتی، بازجوییهای فشرده، محرومیت از دسترسی کافی به وکیل، اعمال فشار برای اعترافگیری و تحمیل تعهدات اجباری وجود دارد.
ج) قطع اینترنت و خاموشسازی ارتباطات
در مقاطع کلیدی، اینترنت در تهران و سپس در سطحی گستردهتر قطع یا بهشدت محدود شده است. این اقدام پیامدهای روشن و قابل پیشبینی دارد:
- تضعیف اطلاعرسانی مستقل و افزایش ابهام درباره تعداد قربانیان
- دشوار شدن امدادرسانی و ارتباط خانوادهها با مراکز درمانی و کمکرسانی
- دشوارتر شدن ثبت و راستیآزمایی نقضها و ایجاد مصونیت عملی برای عاملان سرکوب
از منظر حقوق بشر، محدودسازی ارتباطات در شرایط بحران، ابزاری برای تشدید خشونت، افزایش تلفات و پنهانسازی نقضهای جدی است.
د) ارقام تجمیعی (حداقلی و با عدم قطعیت)
بهسبب قطع ارتباطات، فضای امنیتی و محدودیت راستیآزمایی مستقل، آمار دقیق یکپارچه در دسترس نیست. با این حال، تا ۹ ژانویه ۲۰۲۶ در برخی برآوردهای تجمیعی از دهها کشته (حدود ۴۲ تا ۴۵ نفر، شامل چند کودک و نوجوان) و بیش از ۲٬۲۰۰ بازداشت گزارش شده است. این ارقام حداقلیاند و با ادامه سرکوب و قطع ارتباطات، احتمال افزایش آن وجود دارد.
۳) هشدار فوری: «خشونت جمعیِ خاموش» و مجازات جمعی در روژهلات
آنچه امروز در روژهلات کوردستان جریان دارد، باید بهدرستی نوعی خشونت جمعیِ خاموش نامیده شود: الگویی از سرکوب که دقیقاً بر مبنای قطع ارتباط قربانیان با افکار عمومی جهان طراحی شده است.
حکومت ایران بهطور فزاینده از قطع سراسری یا منطقهای اینترنت، خاموشسازی شبکههای ارتباطی و جنگ اطلاعاتی بهعنوان ابزارهای کنترل سیاسی استفاده میکند؛ نه بهصورت اتفاقی یا موقتی، بلکه بهصورت آگاهانه برای منزویکردن شهرها، پنهانسازی واقعیتهای میدانی و فراهمکردن بستر بازداشتهای گسترده، شکنجه، ناپدیدسازی قهری و کشتار شهروندان به دور از نظارت عمومی و بینالمللی.
این الگو شباهت نگرانکنندهای با روندهای شناختهشده «مصونیت از مجازات» دارد؛ جایی که تکرار جنایت علیه غیرنظامیان، بهواسطه نبود پاسخگویی مؤثر بینالمللی، به رفتاری روتین و بیهزینه بدل میشود. سکوت و بیعملی در این مقطع، از سوی عاملان سرکوب بهمنزله چراغ سبز تعبیر خواهد شد.
۴) کوردستان و زاگرس: محور فعال اعتراضات و سرکوب
بر اساس گزارشها و پایشهای میدانی، موج اعتراضات و برخورد امنیتی شدید در بخشهای گستردهای از کوردستان و زاگرس گزارش شده است؛ از جمله در:
- کرماشان (کرمانشاه)
- ایلام، ملکشاهی، دهلران، آبدانان
- لرستان: خرمآباد، کوهدشت، الیگودرز، ازنا
- همدان
- چهارمحال و بختیاری: شهرکرد، لردگان
- یاسوج
و دیگر مناطق کوردستان و پهنه زاگرس
الگوی مشترک گزارششده شامل امنیتیسازی سنگین، ایستهای بازرسی و کنترل مسیرها، یورشهای شبانه، بازداشتهای گسترده، فشار بر خانوادهها برای سکوت و محدودسازی ارتباطات است. در برخی نقاط، گزارشهایی از شلیک مستقیم و تلفات نیز مطرح شده است. در همین بستر، نقش جوانان و مشارکت اجتماعی در سازماندهی تجمعات و استمرار مقاومت مدنی، برجسته و تعیینکننده بوده است.
گزارش منطقهای تفکیکی از کوردستان
- در شهرهای کوردستان (از جمله سنندج، سقز، مهاباد، مریوان و دیگر مناطق)، تجمعات با مشارکت گسترده ادامه یافته و سرکوب با ساچمه، گاز اشکآور، یورش به منازل، بازداشت فعالان و فشار سیستماتیک بر خانوادهها گزارش شده است. مواردی از کشتهشدن معترضان (از جمله نوجوانان)، جراحات شدید و بازداشتهای گسترده ثبت شده است. فضای امنیتی بسیاری از شهرها نظامیشده توصیف میشود.
- در کرماشان، تجمعات با حضور جوانان و همراهی بخشی از مردم و بازاریان شکل گرفته و با وجود استقرار سنگین نیروهای امنیتی، گاز اشکآور، ضربوجرح و در مواردی شلیک مستقیم، در برخی محلهها استمرار یافته است.
- در ایلام و بهویژه ملکشاهی، گزارشهایی از تیراندازی مستقیم و کشتهشدن معترضان مطرح شده است؛ همزمان قطع/محدودسازی اینترنت و کنترل مسیرهای تردد افزایش یافته و فشار بر خانوادهها برای سکوت گزارش شده است.
- در لرستان، بهویژه کوهدشت، گزارشهایی از سختترین اشکال سرکوب و شلیک مستقیم و تلفات/مجروحان وجود دارد. در ازنا نیز قطع اینترنت محلی، ایجاد ایستهای بازرسی و بازداشتهای شبانه گزارش شده است.
- در آبدانان، برخورد نیروهای امنیتی شامل شلیک ساچمهای، ضربوجرح شدید و بازداشتهای شبانه بوده و گزارشهایی از تلفات و مجروحان مطرح شده است.
- در چهارمحال و بختیاری، بهویژه شهرکرد و اطراف، تجمعات پیوسته گزارش شده و واکنش امنیتی با یورش، ساچمه و بازداشتهای گسترده همراه بوده است.
۵) اعتصاب ۱۸ دی / ۸ ژانویه: اجماع کمسابقه و کنش مدنی سازمانیافته
در ۱۸ دی ۱۴۰۴ (۸ ژانویه ۲۰۲۶) مجموعهای از نیروهای سیاسی کوردستان—با گرایشهای متفاوت—فراخوان اعتصاب عمومی/سراسری دادند. بر اساس پایش میدانی، اعتصاب در بخشهای گستردهای از کوردستان با مشارکت قابل توجه در بازارها، محل کار و برخی نهادهای اجتماعی اجرا شد.
۵.۱) امضاکنندگان استقلالطلب
- حزب استقلال کوردستان
- حزب سربستی کوردستان
- سازمان یارسانیِ یاری کورد
- اتحادیهٔ انقلابیون کوردستان
- جنبش استقلالطلبان کوردستان
۵.۲) امضاکنندگان فدرالخواه
- پارت آزادی کوردستان (پاک)
- حزب حیات آزاد کوردستان (پژاک)
- سازمان خبات کوردستان ایران
- کومله، سازمان کوردستان حزب کمونیست ایران
- کومله زحمتکشان کوردستان
- حزب کومله کوردستان ایران
- حزب دموکرات کوردستان ایران
این همزمانی و همپوشانی—فارغ از اختلافنظرهای سیاسی—نشاندهنده یک واقعیت مهم است: جامعه کوردستان در برابر سرکوب و در دفاع از کرامت انسانی، توان ایجاد کنش مدنی هماهنگ و سازمانیافته را دارد؛ و اعتصاب به یکی از ابزارهای اصلی پیوند اجتماعی و مقاومت مدنی بدل شده است.
۶) بلوچستان: سرکوب تشدیدشده و فضای نظامی–امنیتی
در بلوچستان ، اعتراضات با وجود فشار امنیتی استمرار داشته و الگوی سرکوب غالباً شدید و مبتنی بر فضای نظامی–امنیتی توصیف شده است. گزارشها از بازداشتهای گسترده، تهدید خانوادهها و محدودسازی اطلاعرسانی حکایت دارد. بهدلیل محدودیت ارتباطات و محاصره اطلاعاتی، ارائه آمار تفکیکی دقیق نیازمند دسترسی بیشتر است؛ با این حال، وقوع سرکوب شدید و بازداشتهای فلهای در سطح منطقهای گزارش شده است.
۷) الاحواز: سرکوب سیستماتیک و فشار سازمانیافته
در الاحواز نیز تجمعات و اعتراضات گزارش شده و واکنش امنیتی با شدت بالا همراه بوده است. الگوی برخورد شامل بازداشت، ارعاب، محدودسازی اطلاعرسانی و فشار سیستماتیک است و نگرانی جدی نسبت به سرکوب ملت عرب الاحواز وجود دارد.
۸) شهرهای فارسنشین و مراکز بزرگ
در کنار مناطق پیرامونی، اعتراضات و واکنش امنیتی در شهرهای بزرگ نیز گزارش شده است:
- تهران بهعنوان کانون آغازین موج، شاهد تجمعات خیابانی، برخوردهای امنیتی و سپس تشدید محدودیتهای ارتباطی بوده است.
- در اصفهان، شیراز، مشهد، قم و چندین شهر دیگر نیز اعتراضات خیابانی و موج بازداشتها گزارش شده است.
- در شهرهای بزرگ، حکومت علاوه بر سرکوب میدانی، به کنترل شدید رسانهای، امنیتیسازی فضا و محدودسازی ارتباطات روی آورده است.
۹) حقوق بینالملل: حقوق نقضشده، اشغال، و حق تعیین سرنوشت
آنچه رخ میدهد با اصول شناختهشده حقوق بشر و تعهدات دولتها در تضاد آشکار است: حق حیات، منع شکنجه و رفتار غیرانسانی، منع بازداشت خودسرانه، حق دادرسی عادلانه، آزادی بیان و دسترسی به اطلاعات، و حق تجمع و اعتراض مسالمتآمیز.
در سطح ساختاری، حق تعیین سرنوشت ملتها بهعنوان یک اصل بنیادین حقوق بینالملل، در این بحران اهمیت مرکزی دارد؛ زیرا بخش مهمی از خشونت و تبعیض در مناطق ملتهای غیرفارس، ریشه در سازوکارهای دیرپای انکار هویت، محرومسازی و برخورد امنیتی با مطالبات جمعی دارد.
بر همین مبنا، موضع ما روشن است: ما خواهان خروج اشغالگر ایرانی از سرزمینهایمان هستیم—خروج از خاک و سرزمین کوردستان، بلوچستان، الاحواز و دیگر سرزمینهای تحت سرکوب و اشغال—و این را شرط ضروری برای پایاندادن به سرکوب سیستماتیک و تحقق یک نظم عادلانه بر پایه اراده ملتها میدانیم.
۱۰) واکنشهای بینالمللی: کافی نیست
ابراز نگرانیهای کلی—هرچند مهم—با شدت و گستره نقضها تناسب ندارد. استمرار سیاست «صرفاً نگرانی» در برابر الگوی «خشونت جمعیِ خاموش»، عملاً به تداوم سرکوب یاری میرساند.
۱۱) ضرورت پرهیز از بدیلهای اقتدارگرا
ما تأکید میکنیم:
- مردم این جغرافیا هم استبداد مذهبی و هم استبداد سلطنتی را تجربه کردهاند و بازگشت به گذشته را راهحل آینده نمیدانند.
- هر پروژهای که منطق تمرکزگرایی، انکار ملتها و بازتولید حاکمیت یکدست را دنبال کند، استمرار همان چرخه استبداد است—حتی اگر با ظاهری متفاوت عرضه شود.
- راهحل پایدار تنها در چارچوب پلورالیسم واقعی، برابری ملتها و احترام به حق تعیین سرنوشت—از جمله پایان عملی اشغال و خروج ساختار اشغالگر ایرانی—قابل تصور است.
۱۲) درخواستهای فوری و مشخص از جامعه جهانی
از دولتها، نهادهای بینالمللی، سازمانهای حقوق بشر و رسانهها میخواهیم اقدامات عملی و مشخص را در دستور کار قرار دهند:
- محکومیت رسمی، صریح و علنی سرکوب خشونتبار، استفاده از قوه قهریه مرگبار و بازداشتهای فلهای.
- مطالبه توقف فوری خشونت و آزادی بازداشتشدگان سیاسی و بازداشتشدگان مرتبط با اعتراضات مسالمتآمیز.
- حمایت از تحقیقات مستقل و بینالمللی درباره کشتار، شکنجه، ناپدیدسازی قهری و نقضهای گسترده حقوق بشر.
- محکومیت قطع اینترنت و سرکوب ارتباطات و تأکید بر ضرورت دسترسی آزاد به اطلاعات.
- اقدام عملی برای تضمین دسترسی مردم روژهلات و دیگر مناطق خاموششده به اینترنت جهانی (از جمله راهکارهای اضطراری و ماهوارهای) برای شکستن محاصره اطلاعاتی و امکان مستندسازی.
- بررسی سازوکارهای پاسخگویی، از جمله تحریمهای هدفمند حقوقبشری علیه آمران و عاملان سرکوب و اقدامات حمایتی برای حفاظت از قربانیان و خانوادهها.
- درخواست از رسانهها برای پوشش حرفهای، دقیق و پیگیر؛ با تمرکز ویژه بر مناطق خاموششده و پیرامونی، تا قربانیان در تاریکی سانسور نامرئی نشوند.
- بهرسمیت شناختن واقعیت سیاسیِ اشغال و تأکید بر اصل خروج اشغالگر ایرانی از کوردستان، بلوچستان، الاحواز و دیگر سرزمینهای ملتهای تحت ستم.
- درخواست از ایالات متحده، اسرائیل و متحدانشان در اروپا و جهان برای اتخاذ اقدامات فوری، مؤثر و بازدارنده در چارچوب حقوق بینالملل با اولویت حفاظت از غیرنظامیان و مهار ماشین سرکوب؛ بهگونهای که هزینه سرکوب واقعی و بازدارنده شود”حملە نظامی پیشگیرانە بە ایران و پایگاههای هستەای، پادگانها و موسسات نظامی و دولتی و ارگانهای سرکوبگر رژیم،خواست ما اینست کە آمریکا، اسرائیل و متحدانشان در اروپا و جهان ، ضمن حملات نظامی بە مواضع و پایگاههای سرکوب رژیم ایران ، مداخلەای بشردوستانە نظامی کە برای تثبیت دمکراسی لازم است انجام بدهند.
- با توجه به گزارشهای میدانی مبنی بر اینکه برخی شهرهای روژهلات تا حدودی به دست مردم افتاده و بخشهایی عملاً آزاد شدهاند، لازم است جامعه جهانی سازوکارهای فوری حفاظت از غیرنظامیان را بررسی و عملیاتی کند؛ از جمله بررسی ترتیبات حفاظتی در آسمان شرق کوردستان و سراسر ایران برای جلوگیری از حملات هوایی علیه مناطق غیرنظامی ، همچنین برخی از شهرهای روژهلات کوردستان تا حدودی بدست مردم افتادە و آزاد شدەاند، لذا لازم است در آسمان شرق کوردستان و سراسر ایران منطقەای پرواز ممنوع شکل بگیرد تا از طریق آسمانی رژیم این مناطق را زیر بمباران قرار ندهد کە امکانش وجود دارد.
جمعبندی
آنچه امروز در جغرافیای موسوم به ایران میگذرد بحرانی است که با نقض گسترده حقوق بشر، سرکوب سازمانیافته، بازداشتهای فلهای و قطع ارتباطات، آثار مستقیم بر صلح و ثبات منطقهای دارد. در روژهلات، این روند به مرحلهای رسیده که باید آن را مجازات جمعی و خشونت جمعیِ خاموش نامید.
سکوت و بیعملی در این مقطع، بهدرستی از سوی عاملان سرکوب بهمنزله چراغ سبز تعبیر خواهد شد. مردم این مناطق—از جمله کوردستان، بلوچستان و الاحواز—نباید در تاریکی قطع ارتباطات و سرکوب، تنها و بیصدا رها شوند.
در صورت نیاز، آمادگی داریم اسناد تکمیلی، شهادتها، فهرست موارد ثبتشده (به تفکیک شهر/روز) و همکاریهای لازم را در اختیار رسانهها و نهادهای ذیربط قرار دهیم.
آشتیاکو پورکریم
رهبر جنبش استقلالطلبان کوردستان
۱۲ ژانویه ۲۰۲۶
