دوازده سال از فاجعه شنگال میگذرد، اما برای خانوادههایی که هنوز نمیدانند فرزند، مادر، پدر، خواهر یا برادرشان زنده است یا نه، زمان در همان روز سوم اوت ۲۰۱۴ متوقف مانده است.
پرونده مفقودان و اسرای ایزدی همچنان زخمی باز بر پیکر جامعه ایزدی و ملت کورد است. این زخم با برگزاری مراسم سالگرد، پیامهای همدردی و وعدههای سیاسی التیام نمییابد؛ بلکه تنها با روشنشدن سرنوشت ربودهشدگان، محاکمه عاملان ژینوساید، بازگرداندن امنیت به شنگال و فراهمکردن بازگشتی شایسته برای آوارگان درمان خواهد شد.
در سوم اوت ۲۰۱۴، سازمان تروریستی داعش حمله برنامهریزیشده خود را به شنگال و روستاهای ایزدینشین آغاز کرد. مردان و پسران بهصورت جمعی کشته شدند، زنان و دختران به اسارت درآمدند، کودکان از خانوادههایشان جدا شدند و دهها هزار نفر برای نجات جان خود به کوهستان شنگال پناه بردند.
مردمی که باید از آنان محافظت میشد، در حساسترین لحظات حمله بیپناه رها شدند. عقبنشینی نیروهای مسئول حفاظت از شنگال، راه را برای ورود داعش و ارتکاب یکی از بزرگترین جنایتهای دوران معاصر باز کرد. حقیقت این عقبنشینی و مسئولیت سیاسی و نظامی کسانی که مردم را بیدفاع رها کردند، نباید زیر سایه رقابتها و منافع سیاسی پنهان بماند.
آنچه در شنگال رخ داد، یک درگیری نظامی عادی نبود. داعش با هدف نابودی جامعه ایزدی، مردان را کشت، زنان را به اسارت گرفت و بهعنوان برده جنسی به کار برد، کودکان را از خانوادههایشان جدا کرد، دین و هویت آنان را به اجبار تغییر داد، اماکن مقدسشان را ویران کرد و کوشید ساختار اجتماعی و فرهنگی این جامعه را نابود کند.
بر اساس اسناد سازمان ملل متحد و احکام شماری از دادگاههای بینالمللی و اروپایی، این جنایتها مصداق آشکار ژینوساید هستند. هدف داعش تنها اشغال شنگال نبود؛ بلکه نابودی یک جامعه و محو همه نشانههای حضور آن از سرزمین تاریخیاش بود.
با وجود گذشت دوازده سال، پیامدهای انسانی این ژینوساید همچنان ادامه دارند. بر اساس آمارهای رسمی، تاکنون با تلاشهای دفتر نجات ربودهشدگان ایزدی، ۳٬۵۹۵ نفر از چنگ داعش نجات یافتهاند؛ از جمله ۱٬۲۱۳ زن، ۳۳۹ مرد، ۱٬۰۷۹ دختربچه و ۹۶۴ پسربچه.
هر عدد در این آمار، انسانی است که سالهایی از زندگی خود را در اسارت، خشونت، ترس و دوری از خانواده گذرانده است. بازگشت از اسارت نیز به معنای پایان رنج نیست، زیرا بسیاری از نجاتیافتگان هنوز با آثار جسمی و روانی آن جنایتها زندگی میکنند.
در مقابل، سرنوشت ۲٬۵۲۶ کورد ایزدی همچنان نامعلوم است؛ از جمله ۱٬۲۱۵ زن و ۱٬۳۱۱ مرد. خانوادههای آنان نمیدانند که هنوز در اسارتاند، کشته شدهاند، در اردوگاهها و زندانها با هویتی دیگر نگهداری میشوند یا به کشورهای دیگر انتقال یافتهاند.
پشت نام هر مفقود، خانوادهای قرار دارد که دوازده سال است میان ترس و امید زندگی میکند. مادرانی همچنان چشمانتظارند، کودکانی بدون شناختن پدر و مادرشان بزرگ شدهاند و خانوادههایی نمیتوانند حتی مراسم سوگواری برگزار کنند، زیرا نمیدانند عزیزانشان زندهاند یا در یکی از گورهای جمعی شنگال دفن شدهاند.
ادامه این وضعیت تنها ناشی از پیچیدگیهای امنیتی نیست. نبود اراده سیاسی، ضعف همکاری میان حکومتها، پنهان نگهداشتن اطلاعات، کندی تحقیقات و ناتوانی نهادهای مسئول، رنج خانوادهها را افزایش داده است. نهادهای حقوق بشری نیز هشدار دادهاند که ممکن است شماری از مفقودان همچنان در اردوگاهها و زندانهای شمال و شرق سوریه یا در میان خانوادههای وابسته به داعش نگهداری شوند.
دوازده سال پس از ژینوساید، شنگال همچنان از نبود امنیت، چندپارچگی اداری، حضور نیروهای گوناگون، بیکاری، ویرانی خانهها و کمبود خدمات و بازسازی رنج میبرد. بخش بزرگی از مردم ایزدی هنوز دور از خانه و سرزمین خود زندگی میکنند. بازگشت به منطقهای که در آن امنیت، مدرسه، بیمارستان، آب، برق، مسکن و فرصت کار وجود ندارد، بازگشتی واقعی و پایدار نیست.
از دیدگاه حزب استقلال کوردستان، ایزدیان بخشی اصیل و جداییناپذیر از ملت کورد و یکی از ریشهدارترین جوامع کوردستاناند. این حقیقت هیچ تعارضی با احترام به هویت دینی، اراده جمعی و حق تصمیمگیری مستقل جامعه ایزدی ندارد.
ایزدیان نباید به موضوع رقابت احزاب، دولتها و گروههای مسلح تبدیل شوند؛ بلکه باید خود درباره امنیت، اداره و آینده سرزمینشان تصمیم بگیرند.
شنگال نباید بار دیگر بیدفاع رها شود. امنیت این منطقه نباید به ابزاری برای گسترش نفوذ سیاسی و نظامی بازیگران منطقهای تبدیل شود. امنیت پایدار تنها زمانی شکل میگیرد که مردم شنگال در تصمیمگیریها نقش اصلی داشته باشند و نیروهای مورد اعتماد جامعه مسئولیت حفاظت از منطقه را بر عهده بگیرند.
حزب استقلال کوردستان، ضمن گرامیداشت یاد قربانیان ژینوساید ایزدیان، خواهان اقدامات زیر است:
نخست: ایجاد سازوکاری بینالمللی و تخصصی برای یافتن همه مفقودان و اسرای ایزدی و تشکیل یک بانک اطلاعاتی مشترک میان رژیم عراق، حکومت اقلیم کوردستان، اداره خودگردان روژاوا، دولتهای خارجی و سازمانهای حقوق بشری.
دوم: بازرسی فوری اردوگاهها، زندانها، مراکز بازداشت و خانوادههای وابسته به داعش در عراق، سوریه و دیگر کشورها، برای شناسایی زنها و کودکانی که ممکن است با نام، زبان، دین یا هویتی متفاوت نگهداری شوند.
سوم: ادامه نبش علمی و قانونی گورهای جمعی، تسریع آزمایشهای DNA، شناسایی بقایای قربانیان و تحویل آنان به خانوادههایشان.
چهارم: محاکمه اعضا و فرماندهان داعش به اتهام ژینوساید، جنایت علیه بشریت، تجاوز و بردگی جنسی، انتقال اجباری کودکان و جنایت جنگی؛ نه فقط به اتهام عضویت در یک سازمان تروریستی.
پنجم: اجرای قانون بازماندگان ایزدی و فراهمکردن حمایت مالی، درمان جسمی و روانی، آموزش، مسکن، فرصتهای شغلی و خدمات حقوقی برای همه نجاتیافتگان.
ششم: بازسازی شنگال با مشارکت مستقیم مردم منطقه، بازگرداندن املاک و زمینها، تأمین خدمات اساسی و جلوگیری از تغییر اجباری بافت جمعیتی.
هفتم: ایجاد ادارهای محلی، منتخب و پاسخگو در شنگال و تضمین مشارکت تعیینکننده جامعه ایزدی در همه تصمیمهای مربوط به امنیت، بازسازی و آینده سیاسی منطقه.
هشتم: بهرسمیتشناختن رسمی ژینوساید ایزدیان از سوی همه دولتها و نهادهای بینالمللی و گنجاندن واقعیتهای فاجعه شنگال در برنامههای آموزشی، اسناد حقوق بشری و سیاستهای پیشگیری از ژینوساید.
ما از جامعه بینالمللی میخواهیم پرونده مفقودان ایزدی را به پروندهای فراموششده تبدیل نکند. فروپاشی حاکمیت سرزمینی داعش به معنای پایان جنایت نیست. تا زمانی که هزاران خانواده از سرنوشت عزیزانشان بیخبرند، پیامدهای ژینوساید همچنان زندهاند.
هیچ توافق سیاسی، منفعت دیپلماتیک یا رقابت حزبی نباید بر حق خانوادهها برای دانستن حقیقت و یافتن مفقودان مقدم دانسته شود. این یک مسئولیت حقوقی، انسانی و اخلاقی است.
در دوازدهمین سالگرد فاجعه شنگال، در برابر یاد قربانیان و پایداری نجاتیافتگان سر تعظیم فرود میآوریم و حمایت خود را از همه خانوادههایی اعلام میکنیم که دوازده سال است در انتظار خبری از عزیزانشان هستند.
ما آنان را فراموش نکردهایم و اجازه نخواهیم داد حقیقت ژینوساید ایزدیان در میان سکوت، معاملات سیاسی و بیمسئولیتی نهادهای حکومتی دفن شود.
تا بازگشت آخرین اسیر، روشنشدن سرنوشت آخرین مفقود و اجرای عدالت برای آخرین قربانی، پرونده ژینوساید ایزدیان بسته نخواهد شد.
حزب استقلال کوردستان
۱۲ گلاویژ ۲۷۲۶ کوردی
۳ اوت ۲۰۲۶ میلادی
